ZAMIAST SZPADY I PISTOLETU, CZYLI GENEZA I PRAKTYKA DZIAŁALNOŚCI KOMISJI ETYKI POSELSKIEJ

Wielu obserwatorów polityki traktuje określenie „etyka poselska” jak oksymoron. 

Dzisiaj kolejna zapowiedź publikacji naukowej, nad którą pracuję. Tytułowym tematem interesuję się od dawna. I od dawna dziwię się, że jego znaczenie nie znajduje odzwierciedlenia w skali zainteresowania doktryny prawa konstytucyjnego. Jest to zainteresowanie nikłe. Problematyka etyki poselskiej, czy szerzej – parlamentarnej, jest prawie nieobecna w polskiej literaturze naukowej (1)Wśród publikacji na ten temat dominują opracowania fragmentaryczne, poświęcone wybranym zagadnieniom i aspektom działalności komisji, na ogół w formie opinii prawnych ekspertów z Kancelarii Sejmu i Senatu, zamawianych na potrzeby rozwiązania problemów z bieżącej działalności Komisji. Do tej pory ukazało się zaledwie kilka artykułów stanowiących szerszą analizę działalności Komisji Etyki Poselskiej, przede wszystkim: O. Krzyżanowskiej: Powołanie oraz funkcjonowanie Komisji Etyki Poselskiej [w:] Etyka w polityce, pod red. J. Gałkowskiego i G. Schreibera, Warszawa 2000; W. Kręcisza, Etyka parlamentarna w polskim parlamencie – wybrane zagadnienia „Przegląd Sejmowy”, 1999 nr 3, J. Szymanka: Etyka parlamentarzysty a charakter mandatu przedstawicielskiego, „Przegląd Sejmowy”, 2008 nr 4 oraz najnowsze i najszersze pod względem zanalizowanego materiału źródłowego opracowanie autorstwa P.Malca-Lewandowskiego: Naruszenia Zasad Etyki Poselskiej w świetle uchwał Komisji Etyki Poselskiej w latach 1998-2015, „Biuletyn Prawa Publicznego”, 2016, nr 1, chociaż jest to temat ogromnie ważny. Dlatego postanowiłem zająć się nim. Ponieważ będzie to pozycja bliższa monografii niż krótkiemu artykułowi — uznałem, że warto w ramach zapowiedzi przygotować odpowiedni  wpis na blogu. Wierzę, że temat zainteresuje moich Czytelników, bo na pewno na to zasługuje. Mam też nadzieję, że sięgną po moją książkę kiedy już się ukaże.

Czytaj dalej

Przypisy   [ + ]

1. Wśród publikacji na ten temat dominują opracowania fragmentaryczne, poświęcone wybranym zagadnieniom i aspektom działalności komisji, na ogół w formie opinii prawnych ekspertów z Kancelarii Sejmu i Senatu, zamawianych na potrzeby rozwiązania problemów z bieżącej działalności Komisji. Do tej pory ukazało się zaledwie kilka artykułów stanowiących szerszą analizę działalności Komisji Etyki Poselskiej, przede wszystkim: O. Krzyżanowskiej: Powołanie oraz funkcjonowanie Komisji Etyki Poselskiej [w:] Etyka w polityce, pod red. J. Gałkowskiego i G. Schreibera, Warszawa 2000; W. Kręcisza, Etyka parlamentarna w polskim parlamencie – wybrane zagadnienia „Przegląd Sejmowy”, 1999 nr 3, J. Szymanka: Etyka parlamentarzysty a charakter mandatu przedstawicielskiego, „Przegląd Sejmowy”, 2008 nr 4 oraz najnowsze i najszersze pod względem zanalizowanego materiału źródłowego opracowanie autorstwa P.Malca-Lewandowskiego: Naruszenia Zasad Etyki Poselskiej w świetle uchwał Komisji Etyki Poselskiej w latach 1998-2015, „Biuletyn Prawa Publicznego”, 2016, nr 1
Opublikowano AKTUALNOŚCI USTROJOWE, KUCHNIA POLITYCZNA | Otagowano , , , , , | 2 komentarzy

PRZEGLĄD PERIODYKÓW KONSTYTUCYJNYCH (CZERWIEC 2016)

Po skromnym przeglądzie majowym nadszedł czas na wyjątkowo urodzajny czerwiec. Aż 30 czasopism polskich i zagranicznych miało w tym miesiącu swoje nowe wydania. Tym razem dla urozmaicenia rozpocznę przegląd od czasopism zagranicznych. Polskie periodyki omówię inaczej niż dotąd — w drugiej części przeglądu.

c91c1747yljCzerwcowy numer amerykańskiego „YALE LAW JOURNAL” (vol. 125, no. 8) porusza temat ważny i pomijany dotąd w opracowaniach na temat dyskryminacji i praw człowieka w relacjach rodzinnych. Jak pisze autorka tekstu Foundling Fathers: (Non-)Marriage and Parental Rights in the Age of Equality — wiek XX był okresem walk o prawa kobiet, następnie praw dzieci pozamałżeńskich, homoseksualistów, wreszcie — osób tej samej płci, pragnących zawrzeć związek małżeński. Tymczasem pomijano prawa ojców pozamałżeńskich w relacjach z dziećmi. Ich pozycja jest kłopotliwa zarówno dla  feministek, które walczą o prawa z mężczyznami, jak i dla sądów, które ustalają najczęściej granicę sporu o prawa rodzicielskie na linii matka-ojciec nie rozróżniając statutu ojców. Tymczasem sytuacja ojców pozamałżeńskich jest na ogół gorsza od ojców rozwiedzionych. Nie mają swoich wpływowych organizacji, nie lobbują, nie są popularni w mediach. Ciekawy tekst i problem w kraju, w którym tyle zrobiono dla idei równości. Miłośników amerykańskiego ustroju zainteresuje zapewne artykuł poświęcony ciekawemu zagadnieniu prawa do wypowiadania umów międzynarodowych. Okazuje się, że o ile Konstytucja USA przewiduje procedurę zawierania umów międzynarodowych i określa rolę Kongresu i Prezydenta w tej kwestii, o tyle nie wspomina ani słowem o tym kto jest uprawniony do wypowiadania umów w imieniu USA. Autorzy dochodzą do wniosku, że wobec faktu, że zerwanie umowy międzynarodowej może stanowić powód do wypowiedzenia wojny (i tak było postrzegane w czasach Ojców Założycieli), należy uznać, że tak jak prawo do wypowiadania wojny należy do Kongresu, tak samo prawo do wypowiadania umów międzynarodowych (Founding-Era Jus Ad Bellum and the Domestic Law of Treaty Withdrawal).

Czytaj dalej

Opublikowano PRZEGLĄD PERIODYKÓW NAUKOWYCH | Otagowano , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Skomentuj

MONARCHIA W REPUBLICE ? USTAWOWA REGULACJA STATUSU PRAWNEGO DOMU KRÓLEWSKIEGO W REPUBLICE RUMUNII.

Pionierem wśród republikańskich państw Europy w dziedzinie instytucjona- lizacji dawnych rodzin panujących jest Czarnogóra — której poświęcę jedno z najbliższych opracowań na tej stronie — już wkrótce. 

Europa południowo-wschodnia poszukuje ustrojowej tożsamości. Kolejne kraje tej części kontynentu zaczynają doceniać swoje monarchiczne tradycje.
Niedawno informowałem o decyzji rumuńskiego parlamentu dotyczącej przywrócenia korony orłu widniejącemu w herbie państwowym (została mu odebrana przez komunistów i nie powróciła po odzyskaniu przez kraj niepodległości w latach 90. XX w.). Oficjalne czynniki dementowały plotki o rozpoczęciu restauracji monarchii w Rumunii przywołując m.in. przykład Polski, gdzie Orzeł Biały w grudniu 1989 r. odzyskał koronę jako symbol suwerenności i niepodległości państwa, a nie jego monarchicznej formy. Najnowsza inicjatywa władz rumuńskich jeszcze bardziej rozpaliła wyobraźnię komentatorów i zwolenników monarchii. Mamy przy tym do czynienia z bardzo oryginalnym rozwiązaniem ustrojowym i włączeniem instytucji stricte monarchicznej do ustroju republikańskiego — dawna rumuńska rodzina panująca ma uzyskać oficjalny status prawny na mocy specjalnej ustawy rumuńskiego parlamentu.

Czytaj dalej

Opublikowano AKTUALNOŚCI USTROJOWE, MONARCHIE | Otagowano , , , , | 9 komentarzy

PRZEGLĄD PERIODYKÓW KONSTYTUCYJNYCH (MAJ 2016)

Czytelników nadal zajętych lekturą przeglądu kwietniowego – uspokajam. Majowy przegląd będzie najkrótszy z dotychczasowych. Powód jest prozaiczny: w maju odnotowałem wyraźne uspokojenie aktywności publikacyjnej czasopism traktujących o zagadnieniach konstytucyjnych i ustrojowych. Dotyczy to szczególnie polskich tytułów, z których tylko jeden miał swoją premierę w tym miesiącu. Wśród zagranicznych czasopism nowe wydania miało mniej niż 15 tytułów. Pominąłem te z nich, w których pojawiły się artykuły dotyczące zagadnień na tyle lokalnych i niszowych, że nie ma sensu ich polecać polskiego czytelnikowi. Wśród pozostałych czasopism na pewno znajdą Państwo coś interesującego. Już zapowiadam, że kolejny przegląd, poświęcony wydaniom czerwcowym, będzie znacznie obfitszy. Zapraszam do lektury i dzielenia się swoimi refleksjami pod tekstem w „komentarzach„.

panstwo-i-prawoMajowe wydanie „PAŃSTWA I PRAWA” (z 5/2016) zawiera właściwie tylko jeden tekst poświęcony tematyce ustrojowej. Dotyczy ustroju San Marino, określanego jako najstarsza republika europejska istniejąca bez przerwy od swojego powstania w XVI w. San Marino kojarzy się przede wszystkim z instytucją kapitanów-regentów pełniących rolę dwuosobowego prezydenta. Podobna instytucja istnieje nadal tylko w Andorze, chociaż tam wyrosła z monarchicznych korzeni. Autor prezentuje unikalny system konstytucyjny włoskiego państwa-miasta, a także próbuje odpowiedzieć na pytanie o powody jego wyjątkowej trwałości. Przetrwało w swojej oryginalnej, republikańskiej formie chociaż w sąsiedztwie trwały procesu zjednoczeniowe Włoch i tymczasowo zapanowała monarchia. San Marino potrafiło dostosować się do zmieniającego się otoczenia. Swoje przetrwanie zawdzięcza elastycznej postawie kolejny kapitanów-regentów oraz przywiązaniu obywateli do swojego kraju i jego oryginalnych tradycji ustrojowych. Konstytucjonalistów, a szczególnie politologów może zainteresować tekst poświęcony idei governance. Idea ta przejawia się w takich zjawiskach jak odformalizowanie procesu prawotwórczego i uwzględnianie w nim celów politycznych oraz zróżnicowanych interesów, pojawienie się nowych typów aktów prawnych (np. aktów soft law i regulacji tworzonych przez wyspecjalizowane organizacje prywatne), podkreślanie roli partycypacji obywateli w podejmowaniu rozstrzygnięć władczych.

Czytaj dalej

Opublikowano PRZEGLĄD PERIODYKÓW NAUKOWYCH | Otagowano , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Skomentuj

PRZEGLĄD PERIODYKÓW KONSTYTUCYJNYCH (KWIECIEŃ 2016)

Z 10-dniowym poślizgiem, za który przepraszam moich wiernych i nowych Czytelników (maj to miesiąc, w którym aktywni naukowo – w tym konferencyjnie – akademicy najbardziej żałują, że doba ma tylko 24 godziny) – przedstawiam najnowszy przegląd prasy konstytucyjnej. W tym miesiącu ukażą się więc wyjątkowo aż dwa przeglądy – zaległy dzisiaj i wkrótce – majowy.
Kwiecień, jak co roku, nie obfitował w nowe wydania czasopism konstytucyjnych. Chociaż mniej niż zwykle, nie zabrakło ciekawych opracowań i interesujących tematów. I jak zwykle – wydawało się, że będzie krótki, a wyszedł całkiem pokaźny przegląd.

Czytaj dalej

Opublikowano PRZEGLĄD PERIODYKÓW NAUKOWYCH | Otagowano , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Skomentuj

NOWY HERB PAŃSTWOWY RUMUNII – ORZEŁ ODZYSKAŁ KORONĘ.

8 czerwca 2016 r. Izba Deputowanych Republiki Rumunii podjęła decyzję o modyfikacji wizerunku herbu państwowego. Główne godło herbu Rumunii – złoty orzeł – odzyskał koronę.
Obecny wizerunek herbu Rumunii pochodzi z 1921 r. Został zniesiony i zastąpiony innym w 1948 r. po likwidacji Królestwa Rumunii i zainstalowaniu rządów komunistycznych. Po odzyskaniu niepodległości w 1992 r. przywrócono przedwojenny herb Rumunii, ale poddano go modyfikacjom – m.in. w sferze kolorystyki oraz poprzez pozbawienie orła korony.

Czytaj dalej

Opublikowano CEREMONIAŁ / ETYKIETA / HERALDYKA / ORDERY | Otagowano , , , | 4 komentarzy

SZYKUJĄ SIĘ ZMIANY W REGULACJACH PRAWNYCH LOBBINGU W EUROPIE I W POLSCE

Po wielu latach przerwy w Europie do łask powraca tematyka regulacji prawnej lobbingu (lobbyingu). Dotyczy to także – bezpośrednio lub pośrednio – Polski. Są co najmniej trzy powody takiego zjawiska.

Po pierwsze – w nowy etap wkroczyły prace nad regulacją działalności lobbingowej przy organach Unii Europejskiej. Tym razem ma ona objąć nie tylko Komisję i Parlament UE, ale także Radę Unii Europejskiej.

Rejestr jawności grup interesów wpływających na organy UE ma być odtąd obowiązkowy i objąć zarówno Parlament i Komisję UE jak i Radę UE. 

Po drugie – regulacją prawną lobbingu na poziomie krajowym zainteresowała się Rada Europy. Jej prace prowadzone przez Komitet Ministrów wkrótce wejdą w końcowy etap. Ich rezultatem ma być zestaw rekomendacji dotyczących optymalnego kształtu i treści regulacji prawnej lobbingu. Jak wiadomo, Polska przyjęła w 2005 r. ustawę dotyczącą działalności lobbingowej, której jakość pozostawia wiele do życzenia i która spotkała się z uzasadnioną krytyką zarówno praktyków, jak i przedstawicieli polskiej nauki prawa.

Po trzecie – wkrótce mija dodatkowy termin, w którym Polska powinna wdrożyć rekomendacje G.R.E.C.O. zawarte w jego raporcie z października 2012 r. Sugerowane przez GRECO zmiany dotyczyły przepisów regulujących kwestie antykorupcji, etyki i konfliktu interesów, ale część z nich odnosiła się także do regulacji prawnej lobbingu. Polskie władze wykonały zalecenia tylko fragmentarycznie. Dodatkowy termin mija z końcem czerwca 2016 r. [aktualizacja 1 lipca: Fundacja Frank Bold ustaliła, że krótko przed upływem terminu GRECO przesunął termin dla Polski do 30 września 2016 r.]

Warto dokładniej przyjrzeć się rekomendowanym i projektowanym rozwiązaniom. Przynajmniej część z nich może zostać wdrożona, co będzie oznaczało zarówno zmiany w polskiej regulacji prawnej lobbingu, jak również w regulacji dotyczącej działalności lobbingowej przy instytucjach unijnych, którą na co dzień zajmują się polskie podmioty prywatne i publiczne.

Czytaj dalej

Opublikowano LOBBYING | Otagowano , , , , , , | Skomentuj

PRZEGLĄD PERIODYKÓW KONSTYTUCYJNYCH (MARZEC 2016)

Po raz kolejny przegląd ukazuje się w momencie sprzyjającym lekturze – omówienie marcowych wydań czasopism konstytucyjnych i politologicznych po raz kolejny pojawia się krótko przed tzw. długim weekendem. Będzie więcej czasu na lekturę nie tylko samego omówienia, ale także artykułów, o których w nim wspominam.

Czytaj dalej

Opublikowano PRZEGLĄD PERIODYKÓW NAUKOWYCH | Otagowano , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | 2 komentarzy

PRZEGLĄD PERIODYKÓW KONSTYTUCYJNYCH (LUTY 2016)

Lutowy plon wśród periodyków konstytucyjnych i pokrewnych nie jest tak obfity jak w styczniu. Niniejszy przegląd obejmuje lutowe wydania 12 czasopism. Oto ich przegląd, do którego dołączam Najlepsze Życzenia z okazji Świąt Wielkanocnych. Dodam, że w marcu znowu szykuje się prawdziwy urodzaj.

Czytaj dalej

Opublikowano PRZEGLĄD PERIODYKÓW NAUKOWYCH | Otagowano , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Skomentuj

JURY KONSTYTUCYJNE EMANUELA SIEYÈSA, CZYLI SĘDZIOWIE W OBRONIE NARODU PRZED LUDEM.

Zwolennicy i przeciwnicy Trybunału Konstytucyjnego w Polsce okopali się na swoich pozycjach. Wydaje się, że w trwającej od kilku miesięcy gorącej dyskusji na jego temat, pytanie o to czy i jak go (ewentualnie) zreformować: zmienić sposób wyłaniania jego składu, organizację czy tryb podejmowania decyzji, zgłaszane przez umiarkowanych krytyków Trybunału, dla jego zdecydowanych przeciwników przestało być aktualne. Zaczęli w sposób zawoalowany lub wprost podważać zasadność samego istnienia tego organu. Padają oskarżenia o nadmierne upolitycznienie, brak demokratycznej legitymacji („TK nie pochodzi z wyborów powszechnych”), arbitralność decyzji, od których nie można się odwołać, wreszcie – o pozycję do pewnego stopnia nadrzędną nad Sejmem i Senatem, skoro Trybunał posiada kompetencję do uchylania tworzonych przez nie przepisów i aktów prawnych, a do tego nie jest związany ustawami, a tylko konstytucją. Zwolennicy demokracji liberalnej powtarzają argumenty na poparcie tezy o niezbędności istnienia trybunałów dla ochrony porządku konstytucyjnego, w tym praw człowieka, o jego roli jako istotnego hamulca i bezpiecznika ustrojowego, który chroni obywateli przed nadużywaniem władzy przez rządzącą większość. Każda ze stron na poparcie swoich poglądów zdążyła przywołać wielokrotnie nazwiska wybitnych konstytucjonalistów, teoretyków państwa i pisarzy politycznych, jak: Hans Kelsen, Carl Schmitt, Gustav Radbruch czy Georg Jellinek. Wśród nich zabrakło mi nazwiska osoby, która zasługuje jak mało kto na to, aby o niej wspomnieć właśnie w tej dyskusji i na tym jej etapie. Tymczasem była ona twórcą jednej z pierwszych, kompleksowych koncepcji organu kontroli konstytucyjności i zaproponowała bardzo oryginalne i śmiałe rozwiązania.

Wśród nazwisk przywoływanych przez uczestników dyskusji o trybunale zabrakło mi jednego, którego nie sposób pominąć

Mowa o Emanuelu Józefie Sieyèsie (1748-1836), francuskim polityku i pisarzu politycznym, a także – co ciekawe –  osobie duchownej, co nadaje mu dodatkowego kolorytu. Swój „trybunał” Sieyès określił mianem jury konstytucyjnego. Nazwa „jury” kojarząca się dzisiaj głównie z konkursami, w których uczestników ocenia grupa srogich sędziów kierujących się nie tylko kryteriami merytorycznymi, ale także różnymi innymi względami, doskonale pasuje do opisywanego organu. Ciekawe są tutaj również – toutes proportions gardées – analogie do działalności współczesnych trybunałów, które dawno wyszły poza formułę zaproponowaną przez Hansa Kelsena uważanego powszechnie za autora koncepcji sądu konstytucyjnego. Ale – po kolei.

Czytaj dalej

Opublikowano AKTUALNOŚCI USTROJOWE | Otagowano , , | 1 komentarz