PRAWO DOMU KSIĄŻĘCEGO LIECHTENSTEINÓW

KONSTYTUCJA
KSIĄŻĘCEGO DOMU LIECHTENSTEINÓW
z 26 października 1993 r.⁽¹⁾Hausgesetz des Fürstlichen Hauses Liechtenstein vom 26. Oktober 1993 (LGBl 1993, nr 100) 
tłumaczenie Marcin M. Wiszowaty

PREAMBUŁA

Rodzina Liechtenstein od stuleci wydaje własne prawo. Niektóre stare regulacje nie odpowiadają już jednak wymogom współczesności. Dlatego 26 października 1993 r. Rodzina postanowiła uchylić dawne Prawo i zgodnie z rodową tradycją przyjąć nowe. Od stuleci rodowa tradycja opiera się na wierze katolickiej, która powinna służyć jako drogowskaz w przyszłych decyzjach, z poszanowaniem wolności wyznania i sumienia jednostki. Prosimy Boga i Matkę Boską, aby chronili naszą rodzinę i naszą ziemię w przyszłości, tak jak czynili to do tej pory.

I. KSIĄŻĘCY DOM LIECHTENSTEINÓW

Artykuł 1
Natura i członkostwo

1) Książęcy Dom Liechtensteinów jest autonomiczną wspólnotą rodzinną założoną i zorganizowaną w oparciu o przepisy dotychczasowego prawa dynastycznego, równe rangą Konstytucji Księstwa. Członkowie Domu wchodzą w jego skład z urodzenia lub poprzez małżeństwo.

2) Panujący Książę i wszyscy potomkowie w męskiej linii księcia Jana I z Lichtensteinu (1760-1836), urodzeni z uznanego małżeństwa, są członkami Domu z urodzenia. Księżniczka, której członkostwo w Domu wynika z urodzenia, nie traci go z powodu małżeństwa, jednak dzieci urodzone z takiego małżeństwa nie nabywają członkostwa w drodze urodzenia.

3) Małżonek panującego księcia i żony książąt stają członkami Domu poprzez małżeństwo, pod warunkiem, że zostanie ono uznane zgodnie z postanowieniami niniejszego Prawa. Członkostwo nabyte poprzez małżeństwo trwa podczas wdowieństwa do czasu, gdy wdowa ponownie wychodzi za mąż, chyba że panujący książę postanowi inaczej na jej prośbę. To samo dotyczy rozwiązania więzów małżeńskich, od dnia, w którym odpowiednia decyzja stała się skuteczna.

4) Członkostwo Książęcego Domu Liechtensteinów jest dobrowolne. W przypadku, gdy członkostwo wynika z urodzenia, domniemuje się, że wynika z woli członka Domu, chyba że zostanie wypowiedziane przez członka po osiągnięciu pełnoletności (art. 6) w drodze wyraźnego, pisemnego oświadczenia złożonego panującemu Księciu i Radzie Rodzinnej. Takie wypowiedzenie jest nieodwołalne i skuteczne wyłącznie wobec osoby, która go wypowiedziała.

Artykuł 2
Tytulatura członków Domu Książęcego

1) Panujący Książę nosi tytuł:

Panujący Książę Liechtensteinu, Książę opawsko-karniowski, hrabia zu Rietberg, Zwierzchnik Domu Lichtensteinów. (Fürst von und zu Liechtenstein, Herzog von Troppau und Jägerndorf, Graf zu Rietberg)

2) Małżonka panującego Księcia nosi tytuł:

Księżna Liechtensteinu, księżna opawsko-karniowska, hrabina zu Rietberg. Zachowa ten tytuł podczas swojego wdowieństwa.

 3) Najstarszy syn panującego księcia, a jeśli umrze przed śmiercią panującego księcia, pozostawiwszy męskie potomstwo zdolne do objęcia tronu — jego najstarszy sy – będzie nosił tytuł:

Dziedziczny książę Liechtensteinu, hrabia zu Rietberg.
(Erbprinz von und zu Liechtenstein, Graf zu Rietberg)

4) Wszyscy pozostali członkowie Domu noszą tytuł, odpowiednio:

Książę Liechtensteinu, hrabia zu Rietberg;
Księżniczka Liechtensteinu, hrabianka/hrabina zu Rietberg.

5) Członkowie Domu Panującego mają prawo do kurtuazyjnego określenia: „Jego Wysokość” i do posługiwania się herbem rodowym, zgodnie z opisem i rycinie w Ustawie Herbach z dnia 30 czerwca 1982 r.⁽²⁾Ustawa z 30 czerwca 1982 r. o herbie, barwach, pieczęci i symbolach – Ustawa o Herbach (Gesetz vom 30. Juni 1982 über Wappen, Farben, Siegel und Embleme des Fürstentums Liechtenstein — Wappengesetz) — (LGBl 1982, nr 58) 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Artykuł 3
Obywatelstwo

1) Wszyscy członkowie Domu są obywatelami Księstwa Liechtenstein, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 1 września 1919 r. (LGBl 1919, nr 10).

2) Panujący Książę i jego najbliższy potomek w męskiej linii uprawniony do objęcia po nim tronu nie mogą nabyć obcego obywatelstwa. Ponadto, każdy członek Domu, który zasiadł na tronie, musi zrzec się jakiegokolwiek obcego obywatelstwa nabytego wcześniej.

3) We wszystkich innych przypadkach członek Domu może zrzec się obywatelstwa Liechtensteinu łącznie z nabyciem obcego obywatelstwa lub bez niego tylko wtedy, gdy istnieją ku temu istotne powody. Zanim taka decyzja zostanie podjęta, członek Domu uzyskać zgodę panującego księcia, wskazując powody swojej decyzji. Jeśli później doszłoby do istotnej zmiany okoliczności, członek Domu, który uprzednio zrzekł się obywatelstwa może zwrócić się do panującego Księcia o przywrócenie obywatelstwa Liechtensteinu.

4) Każde naruszenie powyższych postanowień podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej, zgodnie z niniejszą Konstytucją.

Artykuł 4
Rejestr

1) Sekretariat panującego Księcia prowadzi rejestr członków Domu Książęcego. Rada Rodzinna jest upoważniona i zobowiązana do kontroli, czy rejestr jest właściwie prowadzony.

2) Do rejestru można stosować odpowiednio przepisy prawa liechtensteińskiego dotyczące ksiąg stanu cywilnego, jeżeli będzie  to konieczne dla wprowadzenia w życie postanowień niniejszej Konstytucji. Celem prowadzenia rejestru jest także zapewnienie ciągłości sukcesji tronu wśród członków rodziny książęcej (art. 12 ust. 1).

3) Aby rejestr był aktualny wszyscy członkowie Domu Książęcego mają obowiązek niezwłocznie informować Sekretariat Panującego Księcia o wszystkich zdarzeniach, podlegających wpisowi do rejestru dołączając jednocześnie całą stosowną dokumentację.

4) Jeżeli prowadzenie rejestru wymaga sporządzenia dokumentów, powinny one być sporządzane przez Sekretariat Panującego Księcia i podpisane przez niego.

5) Rejestr jest jawny dla członków Rodziny Panującej. Wszystkie inne osoby mogą otrzymywać informacje z nim związane tylko wtedy, gdy są w stanie wykazać interes prawny, a Panujący Książę wyrazi na to zgodę.

Artykuł 5
Adopcja i potomstwo pozamałżeńskie

1) Adopcja nie może w żadnym wypadku skutkować nabyciem członkostwa w Domu Książęcym. Tylko w przypadku gdy męska linia Domu Książęcego miałaby wygasnąć, ostatni Panujący Książę może przysposobić następcę tronu.

2) W przypadku gdy członek Domu Książęcego pragnie przysposobić osobę spoza rodziny, musi poinformować o tym Panującego Księcia. Panujący Książę może nadać takiej osobie nazwisko, herb i tytuł, bez związanych z tym praw i przywilejów. Adopcja do rodziny książęcej nie zmienia porządku następstwa tronu.

3) W wypadku przysposobienia członka Domu Książęcego przez osobę spoza rodziny, członek, a gdy jest niepełnoletni — opiekun, musi uzyskać zgodę na przysposobienie od Panującego Księcia i podać powody. Panujący Książę podejmuje decyzję, czy adoptowany członek rodziny zachowa członkostwo w Domu Książęcym Liechtensteinów.

4) W przypadku narodzin nieślubnego potomka księżniczki, Panujący Książę podejmuje decyzję dotyczącą nazwiska dziecka, a także ewentualnie o tytule i herbie. Jeżeli pozamałżeński potomek księcia zostanie legitymowany przez niezwłoczne małżeństwo księcia z jego matką, Panujący Książę decyduje, czy takie legitymizowane dziecko będzie członkiem Domu Książęcego.

Artykuł 6
Pełnoletność

1) W przypadku braku odmiennego postanowienia, przy ustalaniu pełnoletności członka Domu Książęcego stosuje się prawo Liechtensteinu. W sprawach dotyczących Domu Książęcego, książęta osiągają pełnoletność w momencie ukończenia osiemnastego roku życia.

2) Panujący Książę może, jeżeli istnieją ku temu istotne powody, na przykład w sprawach dziedziczenia tronu, regencji lub zastępstwa, postanowić, że konkretni członkowie Domu Książęcego osiągnęli pełnoletność, jeszcze zanim osiągną wiek przewidziany przez prawo. W przypadku gdy Panujący Książę jest niepełnoletni lub nie ma zdolności do czynności prawnych, wspomnianą decyzję może podjąć Rada Rodzinna.

Artykuł 7
Małżeństwo

1) W przypadku, gdy członek Domu Książęcego ma zamiar zawrzeć związek małżeński, musi poinformować o tym Panującego Księcia i złożyć w jego Sekretariacie wszystkie dokumenty wymagane przez prawo Liechtensteinu, wraz z pisemnym i bezwarunkowym oświadczeniem przyszłego małżonka, że uznaje wiążący charakter wszystkich postanowień niniejszej Konstytucji Domu Książęcego, zarówno dla siebie, jak i wszystkich potomków urodzonych z planowanego małżeństwa. Po zbadaniu przez Sekretariat dokumentów i potwierdzeniu, że są one kompletne, jeżeli Panujący Książę uważa, że ​​spełnione zostały wszystkie wymogi zatwierdzenia planowanego małżeństwa, oświadcza, że ​​wyraża zgodę na jego zawarcie. Panujący Książę powiadamia o swojej decyzji wszystkich pełnoletnich członków Domu Książęcego, przesyłając informację pod ich ostatnim znanym adresem.

2) W ciągu miesiąca od otrzymania zawiadomienia o wyrażeniu zgody na małżeństwo przez Panującego Księcia, każdy pełnoletni członek Domu Książęcego może w formie pisemnej wyrazić sprzeciw wobec planowanego małżeństwa. Sprzeciw jest dopuszczalny tylko w przypadku, w którym opiera się na: braku zdolności do zawarcia związku małżeńskiego przez jednego z przyszłych małżonków,  istnieniu jakiejkolwiek przeszkody małżeńskiej lub na tym, że małżeństwo zaszkodzi dobrej reputacji, czci lub dobrobytowi Domu Książęcego lub Księstwa Liechtensteinu. Panujący Książę wydaje zarządzenie w sprawie sprzeciwu, po wysłuchaniu stron zamierzonego małżeństwa. Od zarządzenia przysługuje odwołanie zgodnie z art. 11 niniejszej Konstytucji, z tą różnicą, że wskazany w tym przepisie termin na wniesienie odwołania zostaje skrócony do dwóch tygodni.

3) Niezależnie od procedury określonej w ustępie 2, Panujący Książę niezwłocznie informuje Radę Rodzinną o wniesieniu sprzeciwu.

4) Jeżeli wobec wyrażenia przez Panującego Księcia zgody na zawarcie małżeństwa nie wniesiono sprzeciwu określonego w ustępie 1, lub gdy sprzeciw złożony na podstawie ustępu 2 okazał się nieskuteczny, planowane małżeństwo uznaje się za oficjalnie zatwierdzone w rozumieniu niniejszej Konstytucji. Sekretariat wydaje na ten temat oficjalny komunikat i podaje do publicznej wiadomości w Liechtensteinie. Jeżeli ślub nie zostanie zawarty w ciągu roku od daty spełnienia wszystkich istotnych warunków zatwierdzenia małżeństwa, zgoda i oficjalne uznanie małżeństwa wygasają.

5) Wesele odbędzie się publicznie w obecności panującego księcia, który może wysłać w zastępstwie swojego przedstawiciela i dwóch pełnoletnich świadków. W ramach małżeńskiej przysięgi strony zawierające małżeństwo mają obowiązek złożenia wyraźnego przyrzeczenia, że będą żyć razem w nierozerwalnym związku, spłodzą i wychowają potomstwo oraz będą udzielać sobie wzajemnego wsparcia. Dodatkowe przepisy prawa właściwego dla miejsca, w którym dochodzi do zawarcia małżeństwa obowiązują małżonków, o ile nie są one sprzeczne z zasadami porządku publicznego Liechtensteinu.

6) Procedura przewidziana w poprzednich ustępach ma zastosowanie również w przypadku, gdy Panujący Książę zamierza zawrzeć związek małżeński, z tym zastrzeżeniem, że wszystkie prawa i obowiązki Panującego Księcia w związku z procedurą wyrażania zgody na małżeństwo wykonuje  Rada Rodzinna.

Artykuł 8
Odpowiedzialność dyscyplinarna członków Domu Książęcego

1) Jeżeli zachowanie członka Domu Książęcego ma niekorzystny wpływ na reputację, cześć lub dobrobyt Domu Książęcego lub Księstwa Liechtensteinu, wówczas Panujący Książę jest uprawniony i zobowiązany do podjęcia środków dyscyplinarnych.

2) W postępowaniu dyscyplinarnym wszczętym przez Panującego Księcia, inkryminowany członek Domu ma możliwość pisemnego ustosunkowania się do skierowanych przeciwko niemu zarzutów. Następnie przeprowadza się postępowanie mające na celu ustalenie stanu faktycznego. W tej kwestii Panujący Książę ma prawo ubiegać się o pomoc administracyjną Rządu i pomoc prawną Sądów Księstwa. Na koniec członek Domu jest wysłuchiwany osobiście przez Panującego Księcia.

3) Panujący Książę, na mocy pisemnej decyzji zawierającej uzasadnienie, może postanowić o zastosowaniu następujących środków dyscyplinarnych wobec członka Domu Książęcego:

• upomnienie;
• pozbawienie na czas określony czynnego i biernego prawa wyborczego;
• pozbawienie na czas określony prawa do tytułu. W takim przypadku panujący książę może, po wysłuchaniu zainteresowanej osoby, nadać jej tytuł, bez względu na brak podstaw do jego używania. Utrata tytułu obejmuje utratę czynnego i biernego prawa wyborczego;
• pozbawienie na czas określony prawa do nazwiska i tytułu. W takim przypadku Panujący Książę, po wysłuchaniu osoby zainteresowanej, decyduje o jego tymczasowym nazwisku. Postanowienia zawarte pod literą (c) stosuje się odpowiednio.

4) Środki dyscyplinarne określone w ust. 3 pkt (b), (c) i (d) mogą zostać nałożone na maksymalny okres dwudziestu lat.

5) Określone w art. 11 prawo do odwołania się od decyzji Panującego Księcia o zastosowaniu środków dyscyplinarnych przysługuje członkowi Domu Książęcego, którego decyzja bezpośrednio dotyczy, a także Panującemu Księciu, jeżeli jego decyzja została zmieniona przez Radę Rodzinną. Złożenie odwołania zawiesza wykonanie decyzji Księcia. Nie wpływa to na fakt, że zainteresowany członek Domu Książęcego nie może uczestniczyć w procesie podejmowania decyzji, która go dotyczy przez organ odwoławczy.

6) Po uprawomocnieniu się decyzji o podjęciu środka dyscyplinarnego, powiadamia się o niej wszystkich członków Domu Książęcego.

7) Podjęcie decyzji o zastosowaniu środka dyscyplinarnego nie wpływa na członkostwo danej osoby w Domu Książęcym, z zastrzeżeniem ograniczeń w prawach członka nałożonych decyzją dyscyplinarną. Okres obowiązywania środka dyscyplinarnego jest liczony od dnia uprawomocnienia się decyzji i biegnie do końca ostatniego dnia okresu  na jaki został nałożony. Koniec odbywania kary i odzyskanie przez członka Domu Książęcego pełni praw następuje z mocy prawa, bez konieczności podejmowania dodatkowej decyzji przez Panującego Księcia.

8) Jeżeli członek Domu Książęcego, wobec którego orzeczono środek dyscyplinarny określony w ust. 3 lit. (d), zawrze w okresie obowiązywania tego środka małżeństwo zatwierdzone zgodnie z art. 7, postanowienia ust. 7 niniejszego artykułu mają zastosowanie także do żony i każdej sprawy związanej z małżeństwem.

9) Wcześniejsze zaprzestanie stosowania środka dyscyplinarnego jest możliwe tylko w drodze ułaskawienia. Prawo łaski przysługuje wyłącznie Panującemu Księciu. Przed podjęciem decyzji, Książę zasięga opinii organu, który jako ostatni decydował o zastosowaniu danego środka dyscyplinarnego. Nie jest możliwe wystąpienie z prawnym roszczeniem o ułaskawienie.

10) Okres obowiązywania środka dyscyplinarnego może zostać przedłużony wyłącznie w wyniku nowego postępowania dyscyplinarnego.

Artykuł 9
Członkowie Domu Książęcego z prawem głosu

1) W sprawach objętych niniejszą Konstytucją prawo głosu mają wszyscy członkowie rodziny pełnoletni w rozumieniu art. 6, posiadający pełną zdolność do czynności prawnych i uprawnieni do objęcia tronu. Abdykacja i rezygnacja z prawa do zasiadania na tronie zgodnie z art. 13 lub zrzeczenie się wykonywania uprawnień i obowiązków przewidzianych w art. 15 i 17 nie mają wpływu na prawo głosu.

2) Członkowie Domu Książęcego, którzy posiadają prawo głosu mają również prawo kandydowania w wyborach.

3) Następujące osoby nie mają prawa głosu:

• członkowie Rodziny, którzy rezygnują z wykonywania określonych praw lub ograniczyli własną swobodę działania poprzez złożenia przysięgi lub podjęcie się określonego zobowiązania;
• członkowie Rodziny, którzy znajdują się pod władzą reżimu zdolnego do odebrania lub ograniczenia ich swobody w podejmowaniu decyzji;
• członkowie Rodziny, którzy zostali pozbawieni praw wyborczych zgodnie z art. 8 ust. 3 punkty (b), (c) i (d) niniejszej Konstytucji

4) W razie wątpliwości, o prawie do głosowania poszczególnych członków rodziny rozstrzyga Panujący Książę. Niezwłocznie i na piśmie powiadamia zainteresowanego członka Rodziny o swojej decyzji wskazując jej powody. Określone w art. 11 prawo do odwołania się od decyzji Panującego Księcia przysługuje członkowi Domu Książęcego, którego decyzja bezpośrednio dotyczy, a także Panującemu Księciu, jeżeli jego decyzja została zmieniona przez Radę Rodzinną. Wniesienie odwołania nie skutkuje zawieszeniem wykonania decyzji Księcia. Jeżeli w wyniku odwołania dojdzie do przywrócenia prawa głosu członkowi Rodziny, wszelkie decyzje podjęte w międzyczasie bez jego udziału nie mogą być podważane w oparciu o fakt braku jego udziału w głosowaniu.

5) Wszyscy członkowie Domu Książęcego posiadający prawo głosu tworzą łącznie ostateczny organ decyzyjny i apelacyjny. Przewodniczy im Panujący Książę. Jest on również odpowiedzialny za wykonanie decyzji podjętych w wyniku głosowania. Głosowanie odbywa się w trybie tajnym i z użyciem kart do głosowania. Uprawnionym do głosowaniu przekazuje się korespondencyjnie informację o stanie faktycznym wraz z listą propozycji podlegających przegłosowaniu (tryb obiegowy). Jeżeli karta do głosowania nie zostanie przez daną osobą odesłana w ciągu dwóch miesięcy uznaje się, że wstrzymała się ona od głosu. Propozycja zostaje przyjęta tylko wtedy, gdy więcej niż połowa uprawnionych do głosowania wyraziła zgodę. W przypadku gdy głosowanie dotyczy spraw: zmiany decyzji Panującego Księcia z powodu wniesienia odwołania, nałożenia sankcji na Panującego Księciu lub nowelizacji niniejszej Konstytucji, dla podjęcia decyzji wymagane jest poparcie co najmniej  2/3 głosów uprawnionych do głosowania.  Jeżeli niezbędna liczba głosów nie zostanie uzyskana, propozycję uważa się za odrzuconą.

6) W przypadku gdy głosowanie dotyczy bezpośrednio osoby członka rodziny lub jego dóbr osobistych musi on wstrzymać się od udziału w głosowaniu. Dotyczy to również Panującego Księcia, jednak bez uszczerbku dla jego pozycji jako przewodniczącego.

7) Na wniosek minimum 10% członków Domu Książęcego posiadających prawo głosu Panujący Książę powinien wszcząć postępowanie dyscyplinarne przeciwko członkowi rodziny. Wniosek w formie pisemnej wraz z uzasadnieniem, opatrzony wymaganą liczbą podpisów, należy złożyć Księciu. Jeżeli pomimo złożenia wniosku Panujący Książę, bez uzasadnionego powodu, nie podejmie żadnego z działań wymienionych w Artykule 8 w ciągu sześciu miesięcy lub pomimo wszczęcia postępowania, nie podejmie końcowej decyzji w ciągu roku, osoby, które złożyły wniosek, mogą odwołać się do Rady Rodzinnej, która przejmie prawo do podjęcia stosownych działań zamiast Panującego Księcia. Te same zasady stosuje się analogicznie do postępowania przeciwko Panującemu Księciu przewidzianego w art. 14 i 15, z zastrzeżeniem, że w przypadku opóźnienia zamiast Rady Rodzinnej właściwym podmiotem decyzyjnym będzie ogół członków Domu Książęcego posiadających prawo głosu.

8) O ile to możliwe co najmniej raz na pięć lat Panujący Książę zwołuje zgromadzenie rodzinne, na które zapraszani są wszyscy członkowie Domu Książęcego posiadający  prawo głosu. Celem tych zgromadzeń jest odnawianie i wzmacnianie wspólnych więzów, omawianie spraw stanowiących przedmiot wspólnych zainteresowań, przeprowadzanie wyborów i głosowań, o ile nie było to możliwe w trybie obiegowym przewidzianym w ust. 5. Odnośnie głosowań organizowanych przy okazji zgromadzenia rodzinnego, przepisy dotyczące głosowania w trybie obiegowym stosuje się analogicznie z tym zastrzeżeniem, że dokumentacja dotycząca tematyki głosowania, powinna zostać przesłana uczestnikom na dwa miesiące przed zgromadzeniem.

II. RADA RODZINNA

Artykuł 1O
Wybór Rady Rodzinnej

1) Rada Rodziny jest wybierana na pięcioletnią kadencję i składa się z trzech członków i trzech zastępców członków.

2) Wybory powinny być przeprowadzone w formie pisemnej i w głosowaniu tajnym, w taki sposób, aby wszyscy członkowie Domu Książęcego uprawnieni do głosowania i do kandydowania zostali wymienieni w spisie kandydatów, z których każdy głosujący członek wybierze sześć osób; Wybory nie przeprowadzone w taki sposób są nieważne. Trzech członków rodziny z największą liczbą głosów zostanie wybranych do składu Rady jako jej Członkowie. Trzej członkowie Domu Książęcego z następną największą liczbą głosów stają się zastępcami Członków Rady. W przypadku równej liczby głosów o wyborze rozstrzyga  się w drodze losowania. Panujący Książę nie może być członkiem Rady Rodzinnej. Postanowienia dotyczące trybu obiegowego zawarte w art. 9 ust. 5 stosuje się odpowiednio.

3) Jeżeli wybory odbywają się przy okazji zgromadzenia rodzinnego (art. 9 ust. 8), lista kandydatów zostaje podana do wiadomości uczestników na dwa miesiące przed terminem zgromadzenia.

4) Jeżeli członek Rady Rodzinnej przejdzie na emeryturę przed końcem swojej kadencji lub nie może uczestniczyć w posiedzeniu Rady, zastępuje go (w pierwszym przypadku permanentnie, a w drugim – czasowo) członek Domu, który w wyborach uzyskał kolejny najwyższy rezultat.

5) Jeżeli Członek lub zastępca Członka Rady Rodzinnej utraci czynne i bierne prawo wyborcze w wyborach do Rady (art. 8 lub 9), traci on również miejsce w Radzie Rodzinnej (członka lub zastępcy) w odniesieniu do pozostałej części kadencji, na którą został wybrany.

6) Jeżeli Rada Rodzinna trwale nie może zebrać kworum z przeprowadza się wybory uzupełniające w celu powołania niezbędnych członków uzupełniających do końca kadencji Rady. Postanowienia zawarte w ustępach 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

Artykuł 11
Obowiązki Rady Rodzinnej

1) Najwyższy rangą, zgodnie z porządkiem następstwa tronu (art. 12 ust. 1), członek Rady Rodzinnej jest przewodniczącym Rady i kieruje jej posiedzeniami i głosowaniami. Jeżeli ma trudności w wykonywaniu swoich obowiązków lub przechodzi na emeryturę, jego prawa i obowiązki zostają przekazane członkowi Rady Rodzinnej z następnym najwyższym wynikiem wyborczym. Zastępca Członka Rady może zastąpić przewodniczącego tylko wtedy, gdy wszystkich trzech Członków Rady Rodzinnej nie jest w stanie wykonywać swojej funkcji lub przechodzą oni na emeryturę.

2) Każdy członek rodziny ma prawo żądać zwołania posiedzenia Rady Rodzinnej przez przewodniczącego, wskazując powody.

 3) Oprócz innych funkcji przypisanych jej w niniejszej Konstytucji, Rada Rodzinna jest w szczególności organem apelacyjnym rozpatrującym odwołania od zarządzeń i decyzji Panującego Księcia podjętych na gruncie niniejszej Konstytucji. Każdy członek Domu Książęcego, którego dotyczy decyzja Księcia, może w ciągu dwóch miesięcy od powiadomienia go o decyzji wnieść pisemne odwołanie do Rady Rodzinnej. Przed podjęciem decyzji w sprawie odwołania, Rada Rodziny ma obowiązek zasięgnąć opinii Panującego Księcia, który ma również dwa miesiące na podjęcie działań. Wszystkie odwołania od decyzji Panującego Księcia niezwiązanych z materią uregulowaną w niniejszej Konstytucji są odrzucane przez Radę Rodzinną jako niedopuszczalne.

4) Wszystkie przyjęte do rozpatrzenia odwołania zawieszają wykonanie zaskarżonej decyzji, o ile niniejsza Konstytucja nie stanowi inaczej.

5) Panujący Książę lub osoba, której decyzja dotyczy może w ciągu dwóch miesięcy odwołać się od decyzji Rady Rodzinnej do ogółu członków Rodziny posiadających prawo głosu (art. 9). Przepisy ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem, że strona sprzeciwiająca się odwołaniu ma prawo do wyrażenia swojej opinii.

6) Jeżeli łączna liczba wszystkich członków Domu Książęcego posiadającym prawo głosu spadnie poniżej dwunastu, Rada Rodzinna, jako instytucja, zostaje zawieszona. W takim przypadku wszystkie uprawnienia Rady Rodzinnej zostają przekazane ogółowi członków Domu Książęcego z prawem do podejmowania decyzji w łącznym składzie.

III. PANUJĄCY KSIĄŻĘ

Artykuł 12
Sukcesja tronu

1) Następstwo tronu zgodnie z niniejszą Konstytucją opiera się na regule primogenitury. Oznacza to, że pierworodny syn z najstarszej linii jest zawsze powołany do objęcia tronu. Starszeństwo linii dynastycznej ustala się w odniesieniu do stopnia pokrewieństwa z księciem Janem I z Liechtensteinu (1760-1836). Ranga męskich członków Domu Książęcego zależy od ich miejsca w kolejności sukcesji. Rangę należy odnotować w rejestrze rodzinnym (art. 4 ust. 2).

 2) Kobiety należące do Domu Książęcego nie są rozróżniane według rangi, lecz według precedencji. W przypadku członków płci żeńskiej z urodzenia (art. 1 ust. 2) pierwszeństwo określa ich data urodzenia w ramach linii dynastycznych, o których mowa w ust. 1. W przypadku kobiet, które weszły do Domu Książęcego w drodze małżeństwa (art. 1 ust. 3) pierwszeństwo określa ranga męża w kolejności następstwa tronu.

3) Tylko osoby, które mają prawo głosu i kandydowania w wyborach w rozumieniu niniejszej Konstytucji, mogą wstąpić na tron.

4) Osoba wstępująca na tron jako Panujący Książę zgodnie z porządkiem sukcesji łączy w swojej osobie funkcje: Głowy Państwa, Głowy Domu Książęcego i Przewodniczącego fundacji książęcych. Te trzy funkcje nie mogą być rozdzielone, z zastrzeżeniem jedynie szczególnego przypadku określonego w art. 17 ust. 5.

5) Prawa i obowiązki  Panującego Księcia jako głowy państwa Księstwa Liechtensteinu   szczegółowo określa Konstytucja Państwa obowiązująca w dniu wejścia w życie niniejszej Konstytucji.

 6) Jako Głowa Domu Książęcego, Panujący Książę stoi na straży reputacji, czci i pomyślności Domu Książęcego zgodnie z prawami i obowiązkami określonymi w niniejszej Konstytucji. W tym celu korzysta on z pomocy Rady Rodzinnej i członków rodziny podejmujących decyzje in gremio.

7) Jako przewodniczący fundacji książęcych i dysponent majątku rodziny, Panujący Książę wspiera członków Domu Książęcego, którzy znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, o ile pozwalają na to dochody uzyskiwane z tego majątku.

Artykuł 13
Abdykacja i zrzeczenie się praw do tronu

1) Abdykacja Panującego Księcia wymaga wyraźnego pisemnego oświadczenia przedłożonego Księciu Następcy Tronu lub innemu sukcesorowi, Radzie Rodzinnej i szefowi rządu. Oświadczenie o abdykacji jest nieodwołalne i musi zostać opublikowane w Dzienniku Urzędowym państwa.

2) Każdy książę ma możliwość, po osiągnięciu pełnoletności (art. 6) zrzeczenia się praw do tronu w drodze wyraźnego pisemnego oświadczenia przekazanego Panującemu Księciu i Radzie Rodzinnej. Takie zrzeczenie jest nieodwołalne i odnosi się tylko do osoby, która je składa. Nie wpływa to na prawo dziedziczenia tronu przez innych członków Domu Książęcego.

 3) W przypadku gdy panujący książę abdykuje lub książę zrzeka się praw do tronu, ranga (art. 12 ust. 1) i precedencja (art. 12 ust. 2) jego żony oraz każdego potomka narodzonego po abdykacji lub zrzeczeniu się nie ulega zmianie z tym zastrzeżeniem, że ustępują w kolejności osobie, która została Panującym Księciem w wyniku opisanej deklaracji, jego żonie i ich potomstwu.

Artykuł 14
Środki dyscyplinarne dotyczące Panującego Księcia

1) Jeżeli zachowanie Panującego Księcia ma niekorzystny wpływ na reputację, cześć lub pomyślność Domu Książęcego lub Księstwa Liechtensteinu, Rada Rodzinna jest uprawniona i zobowiązana do podjęcia środków dyscyplinarnych wobec Władcy Księstwa.

2) W postępowaniu dyscyplinarnym wszczętym przeciwko Panującemu Księciu przepisy art. 8 stosuje się odpowiednio, z następującymi zastrzeżeniami:

a) uprawnienia przysługujące Panującemu księciu wobec niego wykonuje Rada Rodzinna;
b) przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego przeciwko Panującemu Księciu należy w sposób poufny powiadomić o tym Szefa Rządu, podając powody oraz opinię na ten temat samego Księcia;
c) jedyną sankcją dyscyplinarną możliwą do zastosowania wobec Panującemu Księcia jest upomnienie albo złożenie z tronu. Kara złożenia z tronu może być nałożona tylko w przypadku, gdy upomnienie udzielone w postępowaniu dyscyplinarnym nie przyniesie skutku, ponieważ panujący książę będzie kontynuował niewłaściwe postępowanie, za które został już pociągnięty do odpowiedzialności lub gdy rodzaj, zakres, czas trwania lub konsekwencje popełnionego czynu były tak poważne, że upomnienie od razu uznano za środek niewystarczający;
d) dla uprawomocnienia się decyzji zapadłej w postępowaniu dyscyplinarnym, o jego wyniku należy powiadomić wszystkich członków Domu Książęcego oraz Szefa Rządu;
e) jeżeli efektem przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego ma być złożenie Panującego Księcia z tronu, treść stosownej decyzji wymaga ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym.

Artykuł 15
Złożenie Panującego Księcia z tronu
i stwierdzenie niezdolności Panującego Księcia do pełnienia urzędu

1) Jeżeli w wyniku poważnej choroby fizycznej lub psychicznej Panujący Książę stanie się trwale niezdolny do wykonywania uprawnień i obowiązków powierzonych mu przez niniejszą Konstytucję, dla ochrony reputacji, czci lub pomyślności Domu Książęcego albo Księstwa Liechtensteinu lub jeśli okoliczności określone w Artykule 9 ust. 3 (a) lub (b) zaistnieją w sposób trwały, Rada Rodzinna, po dokładnym wyjaśnieniu faktów, wzywa Panującego Księcia do abdykacji.

2) Jeżeli Panujący Książę nie jest w stanie lub nie chce uczynić zadość temu wezwaniu w odpowiednim czasie, lub jeśli próba nawiązania kontaktu z Panującym Księciem nie przynosi pozytywnego rezultatu, Rada Rodziny powinna wszcząć procedurę złożenia Księcia z tronu lub procedurę uznania go za trwale niezdolnego do pełnienia urzędu. Do złożenia z tronu stosuje się odpowiednio przepisy art. 14 ust. 2. Do procedury stwierdzenia trwałej niezdolności do pełnienia urzędu stosuje się przepisy prawa Liechtensteinu, z zachowaniem następujących reguł:

a) w zakresie, w jakim Panujący Książę nie jest w stanie reprezentować siebie, towarzyszy mu tymczasowy pełnomocnik wyznaczony przez Radę Rodzinną spośród członków rodziny posiadających prawo głosowania, innych niż osoba najbliższa w linii sukcesji oraz jej potomstwo;
b) choroba fizyczna lub psychiczna skutkująca permanentną niezdolnością Panującego Księcia do pełnienia urzędu musi zostać potwierdzona w pisemnych oświadczeniach dwóch ekspertów sporządzonych niezależnie od siebie;
c) postępowanie o stwierdzenie trwałej niezdolności do pełnienia urzędu można połączyć z procedurą złożenia z tronu.

3) W przypadku gdy niezdolność Panującego Księcia, o której mowa w ust. 1, jest jedynie przejściowa, ale mimo to na tyle poważna, że interesy Domu Książęcego lub Księstwa Liechtensteinu wymagają podjęcia działań, Rada Rodzinna wzywa Panującego Księcia do podjęcia działań w celu naprawy sytuacji poprzez mianowanie regenta lub zastępcy w rozumieniu art. 17 ust. 5. Jeżeli Panujący Książę nie chce podjąć takiej decyzji w rozsądnym terminie, prawa i obowiązki w zakresie zastosowania środków zaradczych przechodzą na Radę Rodzinną.

Artykuł 16
Wotum nieufności wobec Panującego Księcia

1) W przypadku gdy ludność Liechtensteinu przegłosuje wotum nieufności wobec Panującego Księcia, przewidziane w przepisach Konstytucji Księstwa, podlega on niezwłocznie rozpatrzeniu, zgodnie z artykułem 14 lub artykułem 15, z zastrzeżeniem, że: :

a) Rada Rodzinna nie ma prawa do podejmowania ostatecznych decyzji, a jedynie prawo do złożenia propozycji uprawnionym członkom Domu Książęcego do podjęcia decyzji in gremio. Rada Rodzinna ma dwa miesiące na zgłoszenie odpowiedniego wniosku do ogółu członków pod rygorem utraty tej możliwości;
b) ogół członków Domu Książęcego posiadających prawo głosu podejmuje decyzję w takim terminie, aby całkowity czas trwania postępowania przeprowadzonego zgodnie z niniejszą Konstytucją, w tym powiadomienie wymagane na podstawie ust. 2, nie przekroczył sześciu miesięcy. W przypadku przekroczenia tego terminu wniosek o wotum nieufności uważa się za odrzucony.
2)  O podjętej decyzji w sprawie wotum nieufności lub o każdym innym sposobie, w którym sprawa została rozstrzygnięta, a także o przyczynach podjętej decyzji należy niezwłocznie powiadomić Parlament jako przedstawicielstwo ludu Liechtensteinu.

Artykuł 17
Opieka i regencja

1) Opiekun lub kurator prawny członka Domu Książęcego jest powoływany we wszystkich przypadkach, w których wyznacza się opiekuna lub kuratora dla obywatela Liechtensteinu. Prawo Liechtensteinu stosuje się odpowiednio, z tym zastrzeżeniem, że zamiast sądu, decyzję podejmuje Panujący Książę. Podejmując decyzję, Panujący Książę powinien w miarę możliwości uwzględnić propozycje najbliższej rodziny członka rodziny książęcej, dla której wyznaczono opiekuna lub kuratora, chyba że istnieją zasadnicze powody, aby tego nie robić. Ta sama zasada odnosi się, analogicznie, do opieki i kurateli nad Panującym Księciem, jego małżonką lub jednym z ich dzieci, ale z zastrzeżeniem, że decyzję podejmuje Rada Rodzinna, a nie Książę.

2) W przypadku gdy panujący Książę zostanie zgodnie z prawem złożony z tronu zgodnie z artykułem 14 lub uznany za niezdolnego do pełnienia urzędu zgodnie z artykułem 15, jego prawa i obowiązki będą wykonywane przez regenta, dopóki jego następca nie obejmie tronu. Regentem zostaje członek rodu książęcego z prawem głosu, który jest następny w linii sukcesyjnej. Jeżeli Panujący Książę jest małoletni lub jakiś inny małoletni członek Domu Książęcego zajmuje w kolejności sukcesji miejsce przed regentem, Rada Rodziny ma prawo usunąć regenta, gdy istnieją ku temu poważne powody. W takiej sytuacji odpowiednie zastosowanie znajduje procedura określona w art. 14, z tym zastrzeżeniem, że w celu usunięcia regenta nie jest konieczne jego wcześniejsze upomnienie. Jeżeli regent nie będzie w stanie sprawować swojego urzędu nie z własnej winy, powinien być zwolniony z urzędu przez Radę Rodzinną. Po usunięciu regenta lub zwolnieniu go z urzędu, jeżeli nadal utrzymują się okoliczności uzasadniające istnienie regencji, regentem zostaje członek rodu książęcego z prawem głosu, który jest kolejny w linii sukcesyjnej.

3) O ustanowieniu lub zakończeniu regencji oraz wszelkich dotyczących tego zmianach, powiadamia się wszystkich członków Domu Książęcego i Szefa Rządu oraz informuje w Dzienniku Urzędowym.

4) Regenta nie można mianować opiekunem lub prawnym przedstawicielem małoletniego Panującego Księcia, lub małoletniego Następcy Tronu.

5) Panujący Książę ma prawo powołać członka Domu Książęcego posiadającego prawo głosu, który jest następny w linii sukcesyjnej, aby zasiadł na tronie jako regent lub zastępca. Taka regencja lub zastępstwo mogą odnosić się do wszystkich trzech funkcji, o których mowa w art. 12, lub do dowolnej ich części.

IV. PRZEPISY KOŃCOWE

Artykuł 18
Status niniejszej Konstytucji i przyszłych poprawek

1) Niniejsza Konstytucja wchodzi w życie z dniem jej ogłoszenia.

 2) Konstytucja Książęcego Domu Liechtensteinów nie może być zmieniona ani uchylona przez Konstytucję Księstwa Liechtensteinu. To samo dotyczy wszelkich umów międzynarodowych zawartych przez Księstwo Liechtensteinu. Jeśli to konieczne, do każdego takiego traktatu należy włączyć odpowiednie zastrzeżenie.

 3) Propozycja zmiany niniejszej Konstytucji może zostać zgłoszona tylko przez Panującego Księcia, Radę Rodziny lub co najmniej dziesięć procent członków Domu Książęcego z prawem głosu. Aby wniosek został przyjęty konieczna jest większość 2/3 wszystkich członków Domu Książęcego posiadających prawo głosu. Jeżeli poprawka zostanie przyjęta po jej zaproponowaniu przez Radę Rodziny lub wymaganą liczbę członków Domu Książęcego z prawem głosu, Panujący Książę może zawetować zmianę w ciągu dwóch miesięcy. W takim przypadku jednak Rządzący Książę musi jednocześnie przedstawić szczegółową kontrpropozycję. Jeżeli w ciągu kolejnych 1O miesięcy Panujący Książę i wnioskodawcy poprawki nie będą w stanie uzgodnić wspólnego tekstu, który miałby być poddany głosowaniu, członkowie rodziny posiadający prawo głosu wybierają spośród dwóch propozycji. W opisanej sytuacji każdy członek rodziny książęcej z prawem głosu może głosować tylko na jedną z dwóch propozycji, ale może też odrzucić oba. W odniesieniu do tego głosowania, za przyjęty zostaje uznana ta decyzja, za którą opowiedziało się co najmniej 2/3 uprawnionych do głosowania.

      4) Niniejsza Konstytucja i wszelkie zmiany do niej zostaną opublikowane w Dzienniku Urzędowym.

Jan-Adam, Panujący Książę
Markus Büchel Szef Rządu Księstwa