CZAS PRZECZYTANIA TEKSTU: 7 minut(y) / READING TIME: 7 minutes
PIERWSZY Przegląd Najnowszych Periodyków Konstytucyjnych rozpoczynamy od wydawnictw polskich. Lipiec wyjątkowo obrodził w wydania konstytucyjnych periodyków.
Kilka dni temu ukazał się XIX tom łódzkich „STUDIÓW WYBORCZYCH„. Tym razem przeważają rozważania na tematy aktualne – te gorące i ledwie co stygnące. W numerze przeczytamy o mieszanych systemach wyborczych (B. Michalak zastanawia się, czy to hybryda czy nowa rodzina), o wyborczych strategiach personalnych stosowanych przez polskie partie w wyborach do Parlamentu Europejskiego (W. Peszyński rozważa – czy były one efektywne). P. Stępień ocenia zeszłoroczne wybory samorządowe w Polsce przez pryzmat systemu wyborczego. D. Wąsik porusza temat przestępczości wyborczej w RFN. Poza tym, jak zwykle: glosy, recenzje i omówienia wyników wyborów.
Światło dzienne ujrzał także 3 w tym roku (128) numer „PRZEGLĄDU SEJMOWEGO„. Tym razem jeszcze zanim numer pojawił się w ofercie sprzedaży umieszczono na stronie internetowej jego pełne wydanie cyfrowe. W przeciwieństwie do poprzedniego, głównie historycznego numeru (poświęconego konstytucji kwietniowej z 1935 r.) najnowsze wydanie „PS” jest zróżnicowane tematycznie. Numer otwiera tekst A.Szmyta nt. projektowanych, a niedoszłych zmian w konstytucji dotyczących lasów państwowych. B. Nowotarski diagnozuje głęboki kryzys demokracji przedstawicielskiej prezentując jego objawy i przyczyny oraz proponując kilka ogólnych i szczegółowych rozwiązań (przede wszystkim – bardziej rotacyjny system obsadzania przedstawicieli narodu). Kolejny tekst dotyczy aktów prawa wewnętrznego – tematu, który po wielu latach nieomal nieobecności w piśmiennictwie naukowym doczekał się nowych, cennych opracowań. A. Bień-Kacała, autorka opublikowanej przed dwoma laty monografii „Źródła prawa wewnętrznego w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku” polemizuje z tekstem A. Krzywonia z poprzedniego numeru „PS” („Podstawa prawna do wydania aktu prawa wewnętrznego (na tle art. 93 ust. 2 Konstytucji)”). Chociaż autorka zastrzega, że jej uwagi mają charakter uzupełniający, a nie polemiczny, w rzeczywistości miejscami są bardzo krytyczne, co dodatkowo zachęca do lektury obu tekstów, aby wyrobić sobie własne zdanie na temat przedmiotu naukowego sporu (dyskusji polemicznej). Tematyka wyborcza zagościła również na łamach periodyku dedykowanego prawu parlamentarnemu (trudno się temu dziwić w roku upływającym pod znakiem kolejnych głosowań powszechnych). P. Bala analizuje problem prekampanii w wyborach do rad gmin stwierdzając, że brak regulacji prawnej dotyczącej tej kwestii stanowi dotkliwą lukę w obowiązującym prawie wyborczym. J. Podkowik stawia pytanie czy istnieją wystarczające prawne gwarancje ochrony tajemnicy dziennikarskiej w zakresie tożsamości informatorów wobec stosowania przez służby policyjne i specjalne środków niejawnego pozyskiwania informacji i dowodów za pomocą nowych technologii. Autor stwierdza m.in. że o ile standardy wyznaczone w tej dziedzinie przez ETPCz i TK są wysokie, ich realizacja w ustawodawstwie zwykłym pozostawia już wiele do życzenia. Proponuje konkretne rozwiązania. W dziale „Varia” P. Złotowska analizuje przemiany konstytucyjne w Egipcie w szerokim zakresie czasowym – od czasów kolonialnych po tzw. arabską wiosnę. Poza tym jak zwykle – glosy, noty, recenzje i opinie prawne (m.in. nt. „konwencji przemocowej”).
W lipcowym „PAŃSTWIE I PRAWIE” odnajdujemy 2 akcenty ustrojowe – tekst J. Barcza nt. głównych kierunków reformy ustrojowej Unii Europejskiej oraz recenzję dzieła M. Bożyka „Władza ustrojodawcza w konstytucjonalizmie niemieckim” (rozprawy habilitacyjnej autora).
W lipcu ukazał się także kolejny, 3 w tym roku numer „PRZEGLĄDU PRAWA KONSTYTUCYJNEGO„, a w nim aż 9 artykułów naukowych (nie licząc recenzji i sprawozdań), z których 6 tworzy tematyczne pary. Pierwsza para składa się z opracowań nt. kontroli konstytucyjności przepisów – („Niekonstytucyjność wtórna przepisów ustawowych – zagadnienia wybrane” i „Instrumenty Trybunału Konstytucyjnego umożliwiające uniknięcie derogacji niekonstytucyjnych norm„). Kolejne
dwa artykuły dotyczą ustroju państw bałtyckich („Pozycja ustrojowa Ombudsmana na Łotwie„, „Wybory do Parlamentu Europejskiego na Litwie w 2014 roku – udział mniejszości polskiej”). Trzecią parę artykułów poświęcono stykowi prawa konstytucyjnego i karnego. Ponadto o konstytucyjnej zasadzie pomocniczości i jej ustawowej realizacji, o wynikach i konsekwencjach referendum w Szkocji z 2014 r., a także o realizacji jawności orzeczeń sądowych w trybie dostępu do informacji publicznej jako elemencie kontroli społecznej. Poza tym – glosy, recenzje i sprawozdania, a także stały dział dotyczący awansów naukowych w środowisku polskich konstytucjonalistów.
Lipcowy przegląd periodyków zagranicznych otwiera „AFRICAN JOURNAL OF POLITICAL SCIENCE AND INTERNATIONAL RELATIONS”. W numerze lipcowym (vol. 9 no. 7) dominują artykuły dotyczące palących kwestii kontynentu afrykańskiego (jak: konsekwencje działalności islamistycznej organizacji militarnej Boko Haram w Nigerii). Ciekawostką jest analiza polityki dotyczącej ochrony środowiska w Republice Czeskiej jako państwie należącym do Unii Europejskiej. Autor przedstawia formy i efekty współpracy krajowych organów władzy różnych szczebli i typów (ze szczególnym uwzględnieniem agencji rządowych) uznając ją za warunek konieczny skutecznej polityki w omawianej dziedzinie. Kolejny artykuł dowodzi fundamentalnej roli samorządu terytorialnego dla budowy i rozwoju ustroju demokratycznego w państwach subsaharyjskich, na przykładzie Zambii.
Redakcja „CONSTITUTIONAL POLITICAL ECONOMY” ujawniła już trzy artykuły z wrześniowego wydania pisma (nr 26), co warto zasygnalizować – tym bardziej, że wśród nich znalazł się ciekawy artykuł duńskiego badacza dotyczący konstytucjonalizmu państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz Kaukazu. Christian Bjørnskov dowodzi w nim, że konstytucyjna ochrona praw własnościowych wprowadzona masowo w nowych ustawach zasadniczych państw zza „żelaznej kurtyny” w dłuższej perspektywie czasowej okazała się mieć negatywny wpływ na rozwój gospodarczy tych państw.
W 2. numerze „EUROPEAN PUBLIC LAW” z drugiego kwartału tego roku
wątki konstytucyjne odnajdziemy w dwóch artykułach. W pierwszym, R. Petrov analizuje wyzwania, jakie niosą ze sobą unijne umowy stowarzyszeniowe nowego typu dla ustrojów konstytucyjnych Ukrainy, Mołdawii i Gruzji. W drugim, S. Lambrecht analizuje próby ograniczenia wpływu orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na porządek prawny państw stron Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Próby takie podjęto ostatnio w Zjednoczonym Królestwie i w Królestwie Niderlandów.
Lipiec to także data premiery najnowszego numeru „GLOBAL CONSTITUTIONALISM” (vol. 4, issue 2), które nie dość, że jest już dostępny online, to zgodnie z dotychczasowym obyczajem oferuje przez kilka tygodni dostęp do pełnych tekstów artykułów. Warto się pospieszyć – również z powodu bardzo ciekawych tekstów. G. Nootens prowadzi inspirujące rozważania na temat współczesnego postrzegania idei suwerenności ludu i jego faktycznej roli w ustroju demokratycznym 
jako źródła władzy (constituent power). Chociaż powszechnie deklaruje się wolę wspierania szerokiej partycypacji społecznej w politycznym procesie decyzyjnym, to w rzeczywistości dochodzi nadal do wpasowywania społeczeństwa w procesy władcze w roli biernych lub co najwyżej wspierających organy władzy „rządzonych”. Jest to spowodowane postrzeganiem idei suwerenności przez pryzmat państwa i podporządkowywania temu punktowi widzenia roli ludu (narodu). Tymczasem coraz częściej zauważa się procesy emancypacji narodu. Przejawiają się one przede wszystkim w walce z władzami o realizację praw człowieka przysługujących jednostkom. W ten sposób naród będący w sporze z aktualną władzą potwierdza swoją podmiotowość jako „rządzony”, a nie tylko „rządzący”, jak również istnienie pozapaństwowych źródeł jego suwerenności. To duże uproszczenie tego interesującego tekstu i zawartych w nim tez. Zasługuje na lekturę i refleksję. Ponadto w numerze: tekst z pogranicza teorii i filozofii prawa o wyzwaniach jakie stoją przed Unią Europejską w obliczu poważnego kryzysu jej demokratycznej legitymacji oraz ponadnarodowej solidarności (P. P. Linden-Retek). M. Klatt rozważa problem pionowych sporów kompetencyjnych między organami krajowymi, a ponadnarodowymi, szczególnie na linii ETS – sądy krajowe oraz prezentuje teoretyczne założenia optymalnej metody ich rozwiązywania. R. Elderkin porusza problem wpływu jaki międzynarodowe prawo karne wywiera na regulacje konstytucyjne państw narodowych. Y. Allard-Tremblay proponuje rewizję dotychczasowych koncepcji praw człowieka występujących w teorii polityki.
Trzeci, w tym roku (a więc również lipcowo-wrześniowy) numer „THE JOURNAL OF LEGISLATIVE STUDIES” zawiera głównie politologiczne analizy. Co najmniej dwa artykuły powinny zainteresować również konstytucjonalistów. Oba dotyczą komisji parlamentarnych. W pierwszym, na przykładzie parlamentów USA, UE i Włoch autorzy analizują konsekwencje utrzymującej się tendencji do zapewniania jawności działalności komisji. Autorzy dowodzą, że im większa jawność tym efektywność działań komisji często opartych na kompromisie. Faktyczny ośrodek decyzyjny przenosi się w takiej sytuacji poza komisję. W drugim tekście autorzy analizują relacje między komisjami parlamentarnymi, a osobami trzecimi – świadkami wzywanymi na przesłuchania, czy reprezentantami grup interesów. Badania pokazują, że formuła zaproszeń na życzenie w porównaniu do otwartego dostępu do komisji — zwiększa różnorodność zapraszanych uczestników, ale nie wpływa na zwiększenie, czy poszerzenie informacji pozyskiwanych dzięki temu przez komisję.
Lipcowo-grudniowy numer „MEXICAN LAW REVIEW” zainteresuje badaczy prawa wyborczego. Wydanie zawiera interesujący artykuł poświęcony administracji wyborczej. Autorzy dokonali w nim klasyfikacji typów organów wyborczych, a także funkcji przez nie pełnionych. Podkreślają, że w literaturze przedmiotu bardzo rzadko (niesłusznie) zwraca się uwagę na istotną funkcję rozwiązywania konfliktów przez organy wyborcze. Konflikty te, w zależności od szczegółowej regulacji obowiązującej w danym kraju, mogą dotyczyć takich kwestii jak zgłaszanie kandydatów, wykładnia i stosowanie prawa wyborczego, rozstrzyganie protestów wyborczych, czy ustalanie wyników wyborów. Teksty artykułów są dostępne online.
Lipiec to także data premiery najnowszego numeru oksfordzkiego „PARLIAMENTARY AFFAIRS„. Dla
konstytucjonalisty zajmującego się prawem parlamentarnym to zawsze prawdziwa gratka. W tym wydaniu przeczytamy m.in. o problemie koabitacji jako mankamencie systemu półprezydenckiego na przykładzie Timoru Wschodniego. Niderlandzcy badacze przybliżają problem niezadowolenia z polityków. O ile jest on powszechnie znany, to rzadko analizuje się jego przejawy. Autorzy przeanalizowali treść listów do redakcji głównego dziennika wysyłanych w dekadzie lat 2000., aby ukazać co przede wszystkim obywatele zarzucają politykom. Przeważają trzy zarzuty: władze są niekompetentne, wyalienowane i przeżarte korupcją. Kolejny z tekstów poświęcono skuteczności parlamentarnych kodeksów etycznych. Mają na celu przeciwdziałanie zachowaniom niepożądanym, przede wszystkim korupcji, a w Europie Wschodniej dodatkowo – wzmacniać demokrację. Autorzy są sceptyczni w kwestii skuteczności kodeksów, ale widzą także ich zalety. Australijska badaczka próbuje odpowiedzieć na pytanie – jak głosują deputowani w parlamentach Wspólnoty Narodów gdy nie wiąże ich dyscyplina partyjna. Analiza obejmuje parlamenty Zjednoczonego Królestwa, Australii i Nowej Zelandii i obejmuje zachowania parlamentarzystów przy konkretnych głosowaniach. Ciekawy tekst szwedzkiego badacza analizuje różnice pomiędzy politycznymi zachowaniami członków opozycji i partii rządzącej oraz pełniącymi urząd i nie posiadającymi funkcji. Analizie poddano zachowania w szwedzkich organach samorządowych. Okazuje się, że rządzący politycy preferują demokrację przedstawicielską, podczas gdy opozycjoniści – bezpośrednią. Ponadto, pełnienie urzędu de-radykalizuje lewicowych polityków. I jeszcze jeden tekst na koniec: jak sposób ustalania list kandydatów w wyborach – decyzją elit partyjnych, czy bardziej oddolnie – wpływa na późniejszą działalność klubu w parlamencie. Okazuje się, że w pierwszym modelu nadal skuteczna jest dyscyplina klubowa, w drugim – metoda deliberatywna i negocjacje.
W lipcu ukazało się także najnowsze wydanie „PUBLIC LAW”. W numerze m.in. o nowych tendencjach w orzecznictwie brytyjskiego Sądu Najwyższego zmierzających do zwiększenia roli prawa krajowego i osłabienia wpływów prawa międzynarodowego i europejskiego. Interesujące badania australijskich badaczy prezentują zagadnienie wykorzystanie mediów społecznościowych w działalności sądów – w szczególności w celu pełniejszej interakcji z opinią publiczną. Poza tym m.in. – o orzecznictwie w sprawach wyborów i powierniczym charakterze relacji państwo – jednostka, o wyzwaniu jakie regulacje dotyczące imigrantów stanowią dla zasady suwerenności parlamentu oraz o wyważeniu relacji między prawami kibiców a porządkiem publicznym.
Całe lipcowe wydanie francuskiego „REVUE FRANÇAISE DE DROIT
CONSTITUTIONNEL” (nr 102) poświęcono „ewolucji instytucjonalnej i normatywnej V Republiki Francuskiej„. Wśród nich znalazły się ciekawe opracowania dotyczące równowagi i nierównowagi ustrojowej V Republiki (autorstwa znanego konstytucjonalisty E. Gicquel), a także na temat: gwarancji praw jednostki jako rdzenia współczesnej demokracji, ale także czynnika ograniczającego zakres władzy politycznej; wpływu integracji europejskiej na uprawnienia władz krajowych i hierarchię źródeł prawa; o zrozumiałości przepisów konstytucyjnych, a także jakości argumentów w debacie konstytucyjnej.
Na zakończenie przegląd drugiego w tym roku numeru półrocznika „REVISTA ESTUDIO CONSTITUCIONALES” publikowanego w Chile. W numerze sporo na temat ochrony praw człowieka (w tym praw kobiet), o odpowiedzialności państwa za zaniechania ustawodawcze, o działalności Interamerykańskiego Trybunału Praw Człowieka. Ciekawy tekst poświęcono wykładni konstytucji w Chile. Autor ubolewa, że zestaw stosowanych metod jest bardzo ubogi i zaleca odwołanie się do dorobku metodologicznego wypracowanego przez zagraniczną doktrynę oraz międzynarodowe trybunały stojące na straży praw człowieka. W Chile istnieje także, krytykowane przez autora, przyzwolenie na podejmowanie decyzji niezgodnych z konstytucją, jeżeli wymagają tego szczególne okoliczności.
Mam nadzieję, że powyższy przegląd okaże się zachętą do sięgnięcia po najnowsze, konstytucyjne periodyki, pomimo wakacji, które dla akademika nie prowadzącego zajęć często wiążą się z intensywną pracą twórczą. Życzę przyjemnej lektury i zapraszam za miesiąc na kolejny Przegląd Najnowszych Periodyków Konstytucyjnych już niedługo.
